PATRONAT HONOROWY NAD ZBÓJNICKIM SZLAKIEM

 
PATRONI MEDIALNI NAD PROJEKTEM ZBÓJNICKI SZLAK
Wydawnictwa i Magazyny Turystyczne:










Uczelnie Wyższe: Turystyczne
portale internetowe:

Miasta:
Media:





Regionalne organizacje:
 














Powiaty:
Instytuty turystyki: Izby turystyki:
Euroregiony:
Narodowe Organizacje Turystyczne:
Regionalne Organizacje Turystyczne:

FIRMY



WSPÓŁPRACA
NA ZBÓJNICKIM SZLAKU BEZPIECZEŃSTWO ZAPEWNIAJĄ



OGLĄDAJ NAS W
PISZĄ O NAS










KIEŻMARK, HUSYCI I ZBÓJNICKIE PASY MNIEJSZE I WIĘKSZE

W roku 1438 miasto otrzymało także prawo miecza – oznaczające prawa do sądzenia złoczyńców grasujących w mieście i okolicy i karania ich. Podpalaczy – palono, zbójników ćwiartowano, złodziei – wieszano  a morderców łamano kołem i ścinano.

Kieżmark (słow. Kežmarok) – miasto powiatowe we wschodniej Słowacji, w kraju preszowskim, w historycznym regionie Spisz. Nazwa miasta pochodzi od niemieckiego złożenia Käsemarkt, oznaczającego "targ serowy". Miasto leży na wysokości 626 m n.p.m. w Kotlinie Popradzkiej, u ujścia rzeczki ĽubickĂ˝ potok do Popradu. Liczba mieszkańców miasta wynosi 17 241 osób. Przez Kieżmark przebiega droga krajowa nr 67 z Popradu do Łysej Polany. W mieście odbija od niej na południe droga lokalna nr 536 prowadząca przez Vrbov do Spiskiego Czwartku. Przez miasto przebiega linia kolejowa ze Starej Lubowli do Popradu.

HISTORIA:

Okolice miasta były zamieszkane już w epoce kamienia, osady istniały tu również w epoce brązu i żelaza, a następnie także w czasach kultury lateńskiej i w czasach rzymskich. Wzmianka z 1190 mówi o klasztorze żeńskim, przy którym prawdopodobnie istniała również niewielka osada. Kieżmark powstał w XIII wieku z połączenia trzech wsi: słowackiej osady rybackiej, osady królewskich strażników granicznych i kolonii niemieckiej. Pierwsza pisemna wzmianka o osadzie Villa (Saxonum aput Ecclesiam) Sancte Elisabeth pochodzi z 1251. W 1269 Kieżmark uzyskał prawa miejskie, a w połowie XIV wieku otoczył się murami obronnymi. W 1380 stał się wolnym miastem królewskim, obdarzanym następnie wieloma przywilejami. Od 1440 w mieście znajdowała się siedziba władz Związku Sasów Spiskich – autonomicznej jednostki administracyjnej Sasów spiskich wyodrębnionej z komitatu spiskiego. 25 kwietnia 1433 Kieżmark złupili husyci, którzy zniszczyli kościoły świętej Elżbiety i świętego Michała z XIII wieku. W 1441 opanowały Kieżmark wojska Jana Jiskry – wodza wojsk królowej Elżbiety, walczącej wówczas z Władysławem Warneńczykiem o panowanie nad Węgrami. Jego wojska opuściły Kieżmark dopiero w 1462.

Na skutek tych wydarzeń postanowiono postawić w mieście obronny zamek i w 1463 rozpoczęto jego budowę. Nie wyszło to jednak miastu na dobre, ponieważ władający zamkiem ród Zapolya od samego początku dążył do podporządkowania sobie miasta. Dokonał tego już w 1530 r. Hieronim Łaski, polski szlachcic w służbie pretendenta do tronu węgierskiego Jana ZĂĄpolyi. Później, w 1583 r., miasto przeszło w ręce rodu ThĂśkĂślych. Kieżmarscy mieszczanie nigdy się nie pogodzili z utratą swobód i po długiej serii zatargów w 1655 r. Kieżmark odzyskał status wolnego miasta królewskiego, a w 1702 r. odkupił zamek od jego panów, co definitywnie zakończyło konflikt.

Uprzywilejowany status w połączeniu z korzystnym położeniem miasta na szlaku handlowym z zachodu na wschód Europy pozwolił miastu na szybki rozkwit. Miasto osiągnęło wysoki stopień zamożności. Już od XV wieku istniało tu około 40 cechów rzemieślniczych, liczba warsztatów sięgnęła 263 w 1715 r. Bogactwo i znaczenie miasta wywoływało również liczne konflikty. Między innymi Kieżmark popadł w ponad stuletni konflikt z niedaleką Lewoczą o prawo składu, którego podłożem była handlowa konkurencja między tymi miastami. Konflikt stał się najsilniejszy w latach 1528–1536, gdy w toku walk między stronnictwami tureckim i habsburskim Kieżmark poparł Jana ZĂĄpolyę, a Lewocza – Ferdynanda Habsburga. Wówczas doszło między miastami do walk zbrojnych. Ostatecznie, po śmierci Jana Zapolyi, Kieżmark utracił prawo składu, a Lewocza je zachowała. Kieżmark był przedmiotem walk za czasów powstań antyhabsburskich w XVIII wieku. Nie zahamowało to jednak rozwoju miejskiej gospodarki, zwłaszcza handlu, który kwitł w XVIII i XIX wieku. Od XIX wieku miasto było ośrodkiem przemysłu odzieżowego.

W średniowieczu miasto było konglomeratem narodowości – oprócz Niemców i Słowaków mieszkali tu Węgrzy, Polacy, Żydzi i Rusini. Na początku XVI wieku Kieżmark jednogłośnie przyjął luteranizm. Do rekatolicyzacji miasta doszło pod koniec XVII wieku. Kieżmark przyciągał licznych uczonych, był też ośrodkiem kultury. W 1910 r. miasto liczyło 6,3 tys. mieszkańców, z czego 3,2 tys. Niemców, 1,6 tys. Słowaków i 1,3 tys. Węgrów. W 1918 r. grupa kieżmarskich Słowaków proklamowała niezawisłą Republikę Słowacką. W 1944 r. cała ludność niemiecka, stanowiąca około trzeciej części mieszkańców Kieżmarku, opuściła miasto w ucieczce przed Armią Czerwoną.

ZABYTKI

Długie i bogate dzieje miasta pozostawiły mu w szczególności zabytkowy zespół miejski o urozmaiconym obliczu architektonicznym – budowle reprezentują wszystkie style począwszy od romańskiego.

ZBÓJNICKA CIEKAWOSTKA:

Ciekawego odkrycia dokonał ostatnio w kieżmarskim rejestrze celnym prof. Feliks Kiryk. Kupcy kieżmarscy sprowadzali pod koniec XV w. z Polski cingula harnassy maiora et minora, czyli pasy harnasiowe wielkie i mniej­sze. Pochodziły one według autora z Podhala i Podkarpacia. W pasach tych chętnie paradowali właśnie zbójniccy harna­sie. Przynajmniej tak przedstawiani są na licznych rycinach. I tu powstaje problem nazwy „harnaśâ€. Podług naszej dotychczasowej wiedzy jest ona pochodzenia węgierskiego. Problematyka tej nazwy wymagałaby osobnych badań. W każdym razie ma ona metrykę średniowieczną. Należy zauważyć, że pasy harnasiowe służyły nie tylko ozdobie, ale wykonywane z mocnej skóry, nabijane mosiężnymi ozdobami, chroniły brzuch i podbrzusze. Stąd prawdopodobnie zainteresowanie nimi w Kieżmarku. Jak wynika z tego interesującego źródła, były one produkowane po stronie polskiej i w znacz­nych ilościach dostarczane przez kupców i handlarzy do miast słowackich. Można się zatem domyślać, że nosili je nie tylko harnasie-przywódcy drużyn zbójeckich, lecz także polscy i słowaccy górale. Jest to zapewne pierwsza wiadomość źródłowa o harnasiach i owych harnasiowych pasach.

DODATKOWE INFORMACJE

KIEŻMARK I ZBÓJNICY

Kieżmark jest niewielkim Słowackim miastem położonym w kotlinie podtatrzańskiej, po obu brzegach jednej z największych słowackich rzek – Poprad. Od roku 1950 jest  jednym z obecnie siedemnastu miast Słowackich uznanych za rezerwat architektury miejskiej. W przeszłości wraz z pobliskim miastem Levocza, stanowił centrum politycznego i kulturalnego życia na Spiszu o czym świadczą zachowane do dzisiaj zabytki.

Miasto powstało z połączenia wcześniej istniejących osad słowiańskich: rybaków i strażników granicznych, położonych w pobliżu kościoła św. Michała oraz osadą Sasów położoną w pobliżu kościoła św. Elżbiety, co nastąpiło w pierwszej połowie XIII wieku.

Wówczas i przez kilka następnych wieków teren obecnej Słowacji był nazywany Górnymi Węgrami ponieważ był częścią Węgier i podlegał królom węgierskim.

Pierwsza pisemna wzmianka o nim pochodzi z roku 1251. Istniejąca w tym czasie osada  szybko  rozwijała się, dlatego już 18 lat później,  w 1269 roku król węgierski Bela IV nadał jej prawa miejskie.

Do dziś nie rozstrzygnięto skąd wzięła się nazwa Kieżmark, istnieje wiele teorii, jest  bardzo prawdopodobne, że od niemieckiego słowa Kasmarkt, oznaczającego – targ sera.

Od roku 1380 miasto miało prawa wolnego miasta królewskiego. Jego położenie  przy ważnych szlakach handlowych oraz liczne przywileje nadawane przez królów węgierskich, umocniło je pod względem politycznym i gospodarczym.

W pierwszej połowie XV wieku nadano miastu wiele przywilejów. W roku 1412 mieszkańców zwolniono od płacenia cła, od roku 1419 mogli organizować dwa doroczne targi, w 1435 roku uzyskali prawo składu, które było bardzo ważnym ówczesnym przywilejem. Prawo to oznaczało m. in, że kupcy wiozący przez nie towar byli zmuszeni przez pewien czas  do sprzedaży w mieście swoich towarów. Przynosiło to miastu określone profity. Prawo składu było łakomym kąskiem, stąd walka o posiadanie go także przez pobliskie miasto Levocza. Spory miedzy obu miastami o prawo składu doprowadziły do wojny między nimi, która trwała aż 158 lat.

W roku 1438 miasto otrzymało także prawo miecza – oznaczające prawa do sądzenia złoczyńców grasujących w mieście i okolicy i karania ich. Podpalaczy – palono, zbójników ćwiartowano, złodziei – wieszano  a morderców łamano kołem i ścinano.

Dwa lata później mieszkańców miasta zwolniono  z myta czyli w Polsce a w roku 1463 uzyskali prawo używania pieczęci i miejskiego herbu.

Nie wszystko jednak dobrze się układało, ponieważ w roku 1433 miasto zostało zniszczone przez wojska husyckie. W praktyce okazało się, że obwarowania miejskie okalające miasto są niewystarczające. Postanowiono więc zbudować zamek, który postawiono w 1463 roku. Miał on w założeniu  chronić miasto a w rzeczywistości stał się jego przekleństwem. Właściciele zamku zamiast miasto bronić postanowili podporządkować je sobie. Zamek,  w założeniu mający być obrońcą miasta, stał się jego wrogiem. Jego załoga napadała na mieszkańców miasta i  często wszczynała w nim burdy.

Znienawidzony przez mieszkańców miasta zamek, postanowiono w roku 1558 zdobyć. Zamach się nie udał, mieszkańcy miasta nie tylko ponieśli porażkę, lecz musieli także zrzec się praw obywateli wolnego miasta i uznać zwierzchność ówczesnego właściciela zamku Sebastiana ThĂśkĂślego. Dopiero po ponad 70 latach, w roku 1651 spadkobierca Sebastiana,  Imrich ThĂśkĂśly za stosowną opłatę zrzekł się prawa własności miasta a 4 lata później cesarz Ferdynand III przywrócił miastu dawne przywileje. Dopiero w roku 1702 miasto odkupiło zamek od jego właściciela.

Ludność Kieżmarka była wielokulturowa i wielonarodowa. Mieszkali tu: Słowacy, Niemcy, Polacy, Węgrzy i Rusini. Już w średniowieczu w mieście rozwijało się rzemiosło, w wiekach od XV do XIX na terenie miasta działało ok. 40 cechów rzemieślniczych, Na terenie ziem słowackich więcej było ich jedynie w Koszycach. Cechy zajmowały się  przetwórstwem metali, drewna, tkanin , skór i futer, gliny, produkcją żywności i materiałów budowlanych.

Przez wieki miasto było ośrodkiem buntów i powstań. Najbardziej znanym i najbardziej sławnym buntownikiem, był przywódca powstań antyhabsburskich Imrich ThĂśkĂśly. Po stłumieniu powstania został zmuszony do ucieczki do Turcji, gdzie w roku 1705 zmarł. Po dwustu latach, w roku 1906 jego prochy przywieziono do Kieżmarka i złożono w kościele ewangelickim tzw. Nowym, do którego trzy lata później dobudowano dla ThĂśkĂślego mauzoleum.

Kieżmark   ponadto był znany ze szkolnictwa. W miejscowym liceum kontynuującym tradycje szkoły parafialnej uczyło się wielu zasłużonych dla Słowacji obywateli. Do najbardziej znanych należą: poeci: Janko Kral i P.O. Hviezdoslav, historyk Juraj Bohus, przyrodnik Juraj Buchholz, dramaturg Jonas Zaborsky, taternik Dawid FrĂślich, dr Aleksander.

Kieżmark, którego granice przebiegała aż pod Tatrami, był przez wiele lat miejscowością położoną najbliżej Tatr i miejscem wypadowym w Tatry.

Wg przekazu, stąd właśnie  w roku 1565 polka Beata Łaska, żona ówczesnego właściciela zamku wyruszyła na wyprawę w Tatry, stając się pierwszą turystką tatrzańską. Skończyło  się to dla niej źle, ponieważ małżonek, za samowolę kazał  zamurować ją w zamkowym oknie wychodzącym na jej ukochane Tatry, przebywała w nim ponad 6 lat.

Pierwszym taternikiem, zdobywcą szczytów Tatrzańskich  był   kieżmarski student Dawid FrĂślich , który w 1615 roku  zdobył pierwszy tatrzański szczyt.

Na terenie miasta znajduje się wiele zabytkowych budowli. Do najważniejszych zaliczamy:

¡         Zamek typu miejskiego, zbudowany w stylu gotyckim w 1463 roku – obecnie udostępniony do zwiedzania, od roku 1931 spełniający funkcje muzeum.

¡         gotycki ratusz miejski z 1461 roku, kilkakrotnie przebudowywany po pożarach którym uległ na przestrzeni wieków, w wieku XVI w  stylu renesansowym a w wieku XVIII w stylu klasycystycznym. W roku 1641 dobudowano do niego wieżę, a w roku 1922 nadbudowano II piętro, nadając mu dzisiejszy wygląd.  Obecnie jest siedzibą Urzędu Miasta i burmistrza.

¡         katolicka bazylika  św. Krzyża - gotycka, z renesansową wieżą z wyposażeniem gotyckim i renesansowym. Najstarsza jej część pochodzi z połowy XIII wieku. Obecny kształt nadano w czasie przebudowy i rozbudowy dokonanej w  latach 1444 – 1498. W roku 1997 Papież Jan Paweł II nadał jej godność bazyliki mniejszej. Obok bazyliki znajduje się dzwonnica renesansowa zbudowana w 1591 roku uważana za najpiękniejszą na Słowacji. Najstarszy wiszący w niej dzwon pochodzi z roku 1525.

¡         drewniany tzw. artykułowy kościół ewangelicki z roku 1687, przebudowany do obecnego kształtu w stylu baroku słowackiego w roku 1717.  W roku 1983 uznany za narodowy zabytek kultury.

¡         Nowy kościół ewangelicki – z 1870 roku z  dobudowanym w 1909 roku mauzoleum, bohatera Węgier Imricha ThĂśkĂślego. Postawiono go obok kościoła artykułowego,

¡         barokowy kościół Ojców Paulinów postawiony w 1747 roku w miejscu poprzedniego zbudowanego w roku 1654, który spłonął w roku 1741.

¡         Liceum, zbudowane w latach 1774 – 76, obecnie jedna z największych w Europie środkowej szkolnych bibliotek historycznych. Znajduje się w niej ok. 150 tys. woluminów wydanych w wielu językach, od roku 1983 – narodowy zabytek kultury.

¡         Reduta klasycystyczna z1818 roku. Napis łaciński na budynku informuje, że dom służy strażnikom, gościom i zabawom.

¡         gotyckie i renesansowe domy mieszczańskie i rzemieślnicze. Najstarsze z nich znajdują się przy ul. Stary Targ. Fundamenty większości z nich pochodzą z XIII wieku.

¡         oraz Cmentarz Historyczny, który powstał w 1674 roku, najstarsze kamienne zachowane epitafium pochodzi z roku 1691.

Ponadto w Kieżmarku funkcjonuje: Gleria Miejska  i  Muzeum Wnętrz Mieszczańskich.

Opracowując projekt „Szlak Zbójników Karpackich” skorzystano z blisko 1000 źródeł dotyczących zbójnictwa karpackiego, które znajdują się tutaj. Kliknij!

 

PATRONAT NAD SZLAKIEM ZBÓJNIKÓW KARPACKICH SPRAWUJE

ŁAP-POL (Dystrybutor wędlin tradycyjnych)

oraz

FIRMA JANTOŃ S.A., Sp. K (producent win Zbójeckie Grzane)

 

 

 



"Zbójnicki Szlak" zosta3 wybrany najlepszym produktem turystycznym w najwiekszym projekcie
szkoleniowo-doradczym dla polskiej bran?y turystycznej. Projektowi patronowali:
do góry
2009-2012 © Zbójnicki Szlak Leszek M3odzianowski






POLECAMY

e-beskidy

Beskidy, noclegi, mapy,
kamery, og3oszenia, forum

karpackie-zboje

Napady ZBÓjnickie, wesela,
biesiady, kuligi, integracja

ulica-hafciana

Haft komputerowy, naszywki,
odzie? reklamowa

apter

Trekking w Alpach, Urlop
w górach, narty w Dolomitach


fundacja

Góralskie prelekcje, ZBÓjnicki questing,
towarzystwo naukowe, ZBÓjnicka biblioteka

karpacki-gazda

Przewodnik beskidzki, pilot wycieczek,
kierownik kolonii, Beskidy, —ywiec



Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” FIRMY ZBÓJNICKI SZLAK LESZEK MŁODZIANOWSKI, a w szczególnoœci prezentowane koncepcje, pomysły i rozwišzania na mocy ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych z dn. 04.02.1994 r. Dz. U. nr 24 poz. 83 stanowiš własnoœć autora. Projekt ZBÓJNICKI SZLAK ani żadna z jego częœci nie może być w żaden sposób kopiowana, powielana, dystrybuowana bez pisemnej zgody autora.


---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

OPRAWE FOTO/VIDEO PODCZAS ZBÓJNICKICH IMPREZ INTEGRACYJNYCH SPRAWUJE FIRMA MTUR Media + Turystyka

Zbójnickiszlak.pl Tel - (+48) 609 789 879, E-mail - info@zbojnickiszlak.pl