PATRONAT HONOROWY NAD ZBÓJNICKIM SZLAKIEM

 
PATRONI MEDIALNI NAD PROJEKTEM ZBÓJNICKI SZLAK
Wydawnictwa i Magazyny Turystyczne:










Uczelnie Wyższe: Turystyczne
portale internetowe:

Miasta:
Media:





Regionalne organizacje:
 














Powiaty:
Instytuty turystyki: Izby turystyki:
Euroregiony:
Narodowe Organizacje Turystyczne:
Regionalne Organizacje Turystyczne:

FIRMY



WSPÓŁPRACA
NA ZBÓJNICKIM SZLAKU BEZPIECZEŃSTWO ZAPEWNIAJĄ



OGLĄDAJ NAS W
PISZĄ O NAS










STARA LUBOWLA MIEJSCEM KRĘCENIA „PRAWDZIWEJ HISTORII JANOSIKA” AGNIESZKI HOLLAND

Na północnym Spiszu łączy się piękna nienaruszona przyroda z zabytkami historii i ludowej kultury. Nad niepowtarzalną doliną rzeki Poprad dominuje Stara Lubownia z zamkiem, górującym nad miastem. W tym miejscu rozgrywał się niejeden rozdział historii Słowacji i Polski. Wyprawa do Starej Lubowni, gdzie usytuowany jest częściowo odrestaurowany zamek Lubownia interesuje szczególnie, ponieważ przez długie lata związany był z naszą historią. Dojechać do niego można przekraczając granicę w Łysej nad Dunajcem (przy okazji pobytu w Pieninach) lub w Mniszku nad Popradem w okolicy Piwnicznej - odległość od granicy kilkanaście kilometrów. Zamek, skansen i najbliższe otoczenie zamku posłużyło jako plener do nakręcenia najnowszego Janosika Agnieszki Holland i Kasi Adamik.

 

Stara Lubowla (słow. StarĂĄ Ľubovňa) - miasto powiatowe we wschodniej Słowacji, w kraju preszowskim, w historycznym regionie Spisz (na terenie do końca XVIII w. będącym częścią ziemi sądeckiej). Stara Lubowla leży na wysokości 545 m n.p.m., w dolinie Popradu między Magurą Spiską na północnym zachodzie, Wyżyną Lubowlańską na północnym wschodzie i Górami Lewockimi na południu. Miasto liczy 16 227 mieszkańców. Przez Starą Lubowlę przebiegają drogi krajowe nr 77 z Bardejova do Popradu i nr 68 z Preszowa do przejścia granicznego MnĂ­ĹĄek nad Popradom - Piwniczna (kilkanaście kilometrów na północ od miasta). Biegnie tędy również linia kolejowa z Popradu do Nowego Sącza przez przejście graniczne Plaveč - Muszyna.

Stara Lubowla jest jednym z najstarszych miast obecnego Spisza. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście pochodzi z 1292, z czasów sporu polsko-węgierskiego o południowe tereny ziemi sądeckiej. Po zbudowaniu Zamku Lubowniańskiego, miejscowość stała się podgrodziem i zwiększyła się jej rola. Wykorzystując stan anarchii na Węgrzech księżniczka Kinga, dążąca do zacieśnienia związków Spisza z Polską, obsadziła ten teren swoimi wojskami, które stacjonowały tam aż do śmierci księżniczki w 1292. Potem jednak teren obecnego północnego Spisza, wcześniej będący częścią ziemi sądeckiej, został włączony do Węgier. W 1364 król Ludwik I nadał Starej Lubowli prawa miejskie, ustanowił go miastem królewskim i obdarzył miasto wieloma przywilejami. W 1412, na mocy umowy zawartej w Starej Lubowli, miasto to, należące do ziemi sądeckiej, weszło wraz z miastami spiskimi w skład tzw. zastawu spiskiego - miast zastawionych przez Zygmunta Luksemburczyka Władysławowi Jagielle. Zamek lubowelski ustanowiono siedzibą polskiego starosty spiskiego. Pod rządami polskich królów miasto rozkwitało, prowadząc handel z Polską. Było miejscem wielu spotkań i rokowań między władcami Polski i Węgier. 11 kwietnia 1556 miasto dotknął katastrofalny pożar, oszczędzając jedynie 6 domów. W latach 1655-1661 na zamku lubowelskim były ukryte polskie klejnoty koronne.

Pod władzę królów Węgier - wówczas byli już nimi Habsburgowie - miasto wróciło w 1769, po zagarnięciu starostwa spiskiego i południowej części ziemi sądeckiej przez Marię Teresę. W latach 1778-1876 miasto było częścią prowincji XVI miast spiskich. W 1910 miasto, wg spisów ludności pomijających Polaków liczyło 1,9 tys. mieszkańców, z czego 1,4 tys. Słowaków, 0,3 tys. Niemców i 0,2 tys. Węgrów. W połowie listopada 1918 r. założono tu Polską Radę Narodową. Przynależność państwową miał wtedy określić plebiscyt, do którego jednak nie doszło. Do dziś gwara lubowelska, co potwierdza wydany niedawno jej słownik, jest bardzo zbliżona do języka polskiego. W latach 30. XX w. zamek w Starej Lubowli był siedzibą Wielkiego Przeoratu Polski lazarytów. 17 września 2006 na zamku w Starej Lubowli zawiązano Konfederację spiską.

Obecnie Stara Lubowla jest ośrodkiem przemysłu tekstylnego, metalowego i elektronicznego. W pobliżu Starej Lubowli znajdują się Wzgórza Lewockie (Levocke Vrchy) - wielki obszar leśno-górski, na którym teoretycznie powinien znajdować się poligon wojskowy, (ale żołnierzy tam nie ma - stan na 09.2008). Można bez trudności wjechać tam samochodem (jakość dróg jest całkiem niezła) i napotkać jelenie i inną zwierzynę.

WAŻNIEJSZE ZABYTKI MIASTA TO:

¡         Zamek Lubowelski zbudowany na początku XIV wieku to wielka majestatyczna twierdza renesansowa, która wznosi się nad doliną rzeki Poprad. Powstał on na początku XIV w. Pierwsza pisemna wzmianka o zamku, jako o jednej z królewskich siedzib, pochodzi z roku 1311. W dzieje zamku wpisali się przedstawiciele wielkich szlacheckich rodów węgierskich (Omodejowie, Drugethowie) oraz polskich (Kmitowie, Lubomirscy, Zamojscy). Ponad 350 lat był siedzibą polskich starostów zastawionej części Spisza. W 1412 r. zamek był miejscem spotkania dwóch władców: Węgier - Zygmunta Luksemburczyka i Polski - Władysława Jagiełły, a celem spotkania było podpisanie przymierza, jednocześnie za pożyczkę 37.000 kop groszy czeskich Z. Luksemburczyk oddał w zastaw Jagielle zamek Starą Lubownię, Podoliniec oraz trzynaście innych miast spiskich. Zamek zaszczycili odwiedzinami królowie węgierscy (Maria, Zygmund Luksemburski) i polscy ( Władysław Jagiełło, Jan Olbracht, Jan Kazimierz, Jan Sobieski). Do roku 1553 zamek pozostał pod administracją polskiego rodu Kmitów. W 1553 r. król Zygmunt August nakazał staroście Bonerowi odnowić po pożarze zamek. W 1656 r. zamek odwiedził polski król Jan Kazimierz, w 1683 Jan III Sobieski. W latach 1655-1661 na Zamku Lubowniańskim były ukryte polskie klejnoty koronacyjne. Najcenniejszym obiektem twierdzy jest główna wieża, po remoncie udostępniona zwiedzającym w 2003 r. W barokowym pałacu pokazane są meble z epoki, a w wysokim bastionie wystawa poświęcona Zamojskim. Zamek wznosi się na skale wapiennej nad Starą Lubownią. Najstarszą część zamku tworzy główna wieża i gotycki pałac. Zamek stał się po roku 1412 siedzibą polskich starostów spiskich miast włączonych do zastawu, co służyło jego rozwojowi. W roku 1553 zamek uległ całkowitemu spaleniu. Podczas rekonstrukcji zbudowano nowy renesansowy pałac. W roku 1642 został zbudowany pałac barokowy a w roku 1647 kaplica. Po roku 1772 po zakończeniu polskiego zastawu spiskich miast, zamek zaczął podupadać. W 1768 r. w zamku więziony był Maurycy Beniowski. W 1772 r. podczas I rozbioru Polski zakończył się 360-letni okres administracji polskiej na zamku Lubownia. W latach 1883-1994 obiekt ponownie znajdował się w rękach polskich - administrowała nim rodzina Zamoyskich. W 1945 r. zamek przejęło państwo.

 

Zamek zbudowany na wzgórzu, jest widoczny z daleka. Prowadzi do niego żelazna kuta brama wjazdowa z połowy XVII w. Na pierwszym dziedzińcu znajduje się tablica pamiątkowa z herbem rodu Lubomirskich - starostów, którzy remontowali i rozbudowywali zamek. Składa się on z kilku kondygnacji i bastionów. Bastion wschodni, wzniesiony w połowie XVII w., zapewniał obronę zamku od wschodu. Znajduje się tutaj okrągła baszta z XVI w., która stanowiła pierwotnie wejście do dolnego zamku. W baszcie mieściła się izba kasztelana oraz pomieszczenia dla straży zamkowej. Obecnie eksponowana w niej jest wystawa archeologiczna (kafle, ceramika i drobne przedmioty z żelaza). Bastion zachodni jest najcenniejszą częścią zamku dolnego i stanowił jego zabezpieczenie od południa i zachodu. W dalszej części zamku znajduje się pałac Lubomirskich, w którym obecnie eksponowane są: broń i historyczne meble ostatniej panującej rodziny Zamoyskich. Najcenniejszą częścią zamku górnego pod względem architektonicznym jest wieża obronna, która jako jedyna zachowała się w formie pierwotnej. Pośrodku zamku starego są ruiny zamku gotyckiego z XIV w. Na trzecim dziedzińcu stoi kaplica p.w. św. Michała Archanioła wzniesiona w połowie XVII w. przez Stanisława Lubomirskiego. W skład zamku wchodzą jeszcze: pałac renesansowy, studnia zamkowa oraz cela więzienna zwana "piekłem".

 

Zamek w Starej Lubowli był również miejscem, gdzie Janosika kameralnie na hak nabili podczas kręcenia finalnych scen „Prawdziwej Historii Janosika” Agnieszki Holland.

 

¡         Pod Zamkiem Lubowniańskim znajduje się Lubowniański skansen z eksponatami ludowej architektury Spisza i Szarisza. Najcenniejszym eksponatem jest zrębowy greckokatolicki kościół św. Michała Archanioła z Matysowej z roku 1883. Najliczniej w ekspozycji są reprezentowane drewniane domy rodzinne z początku XX wieku. Przy projektowaniu wnętrz domów mieszkalnych respektowano sposób życia i stosunki rodzinne mieszkańców. Wybór eksponatów jest bogaty i oprócz przedmiotów codziennego użytku można tu znaleźć warsztaty produkcyjne służące do dodatkowych zajęć mieszkańców: druciarza, szewca, bednarza, tkaczki, stolarza. W domach mieszkalnych prezentuje się przykłady zwyczajów ludowych związanych z narodzinami dziecka, weselem, Bożym Narodzeniem i Wielkanocą. Inne obiekty stanowią budynki gospodarskie (stodoły, stajnie, spichlerze, studnie) i techniczne (kowalska kuźnia, młyn i warsztat stolarski). Podczas letniego sezonu turystycznego w amfiteatrze na terenie skansenu są organizowane występy grup i zespołów folklorystycznych.

 

¡         kościół św. Mikołaja - gotycki, z XIII w., przebudowany w drugiej połowie XVII w. w stylu barokowym oraz w XIX w. w stylu klasycystycznym, barokowe wnętrze z późnogotycką chrzcielnicą i rzeźbą Madonny z 1300 roku. Dominantą rynku jest kościół św. Mikołaja pochodzący z około 1280 r. i Dom Prowincjalny – dawna siedziba zarządcy spiskich miast oddanych do polskiego zastawu, przebudowany w roku 1639 w stylu renesansowym. We wnętrzu kościoła św. Mikołaja znajduje się cenna późnogotycka kamienna chrzcielnica z XVI wieku i późnogotyckie tablice nagrobkowe z piaskowca i czerwonego marmuru. Główny barokowy ołtarz św. Mikołaja - biskupa z połowy XVIII wieku je zdobiony drzeworytami. W środku kolumnowej architektury dominuje dużych rozmiarów obraz św. Mikołaja z drugiej połowy XIX wieku. Cenne pod względem historycznym są także boczne ołtarze i rzeźba Opłakiwanie Chrystusa.

 

¡         średniowieczny rynek (NĂĄmestie sv. MikulĂĄĹĄa) z renesansowymi i klasycystycznymi domami mieszczańskimi.

ZBÓJNICKA CIEKAWOSTKA:

Na północ od doliny Popradu, a na wschód od Pienin leży niewielka część Beskidu Sądeckiego, która od StarĂŠj Ľubovni jest nazywana Lubovnianską vrchoviną, w literaturze polskiej określa się ją czasem mianem Gór Lubowelskich. Pasmo ma charakter bardzo podobny do Beskidu Sądeckiego, lecz jego wierzchołki są niższe – nie przekraczają 900 m n.p.m. – a grzbiety mają bardziej skomplikowany przebieg. Południowe skłony wzdłuż doliny Popradu przecina Pieniński Pas Skałkowy, którego skały są widoczne w kilku miejscach na powierzchni. Jednym z takich miejsc jest przełom potoku Mały Lipnik w okolicach Jarabiny.

Najciekawsza trasa turystyczna tego regionu wyjątkowo nie biegnie przez góry, lecz doliną – wzdłuż Popradu, na pewnym odcinku razem z niebieskim szlakiem, a częściowo bez znaków (34 km, 9 godz.). Doskonale nadaje się na wycieczkę rowerową, ponieważ prowadzi mało uczęszczaną utwardzoną drogą. Oprócz tego warto wybrać się na czerwony szlak, łączący Starą Lubowlę z doliną Popradu przez OslĂ­ vrch (859 m n.p.m.), oraz na kilka trasa w rejonie Plavca i Leluchowa.

Znanym ośrodkiem pielgrzymkowym jest rusińska wieś LitmanovĂĄ blisko polskiej granicy. Na południowych zboczach granicznej Eliaszówki w 1990 r. dwóm dziewczynkom ukazała się Matka Boska. Objawienia powtarzały się do 1995 r. Wkrótce w tym miejscu zbudowano kaplicę, drogę krzyżową, a we wsi okazały Dom Pielgrzyma. Możliwe, ze to właśnie miejsce było inspiracją dla Kazimierza Przerwy Tetmajera, który napisał Legendę Tatr o Janosiku Nędzy Litmanowskim?

CHCESZ WIEDZIEĆ WIĘCEJ?

Kazimierz Przerwa Tetmajer i jego zbójnicy

 

Opracowując projekt „Szlak Zbójników Karpackich” skorzystano z blisko 1000 źródeł dotyczących zbójnictwa karpackiego, które znajdują się tutaj. Kliknij!

 

PATRONAT NAD SZLAKIEM ZBÓJNIKÓW KARPACKICH SPRAWUJE

ŁAP-POL (Dystrybutor wędlin tradycyjnych)

oraz

FIRMA JANTOŃ S.A., Sp. K (producent win Zbójeckie Grzane)

 

 



"Zbójnicki Szlak" zosta3 wybrany najlepszym produktem turystycznym w najwiekszym projekcie
szkoleniowo-doradczym dla polskiej bran?y turystycznej. Projektowi patronowali:
do góry
2009-2012 © Zbójnicki Szlak Leszek M3odzianowski






POLECAMY

e-beskidy

Beskidy, noclegi, mapy,
kamery, og3oszenia, forum

karpackie-zboje

Napady ZBÓjnickie, wesela,
biesiady, kuligi, integracja

ulica-hafciana

Haft komputerowy, naszywki,
odzie? reklamowa

apter

Trekking w Alpach, Urlop
w górach, narty w Dolomitach


fundacja

Góralskie prelekcje, ZBÓjnicki questing,
towarzystwo naukowe, ZBÓjnicka biblioteka

karpacki-gazda

Przewodnik beskidzki, pilot wycieczek,
kierownik kolonii, Beskidy, —ywiec



Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” FIRMY ZBÓJNICKI SZLAK LESZEK MŁODZIANOWSKI, a w szczególnoœci prezentowane koncepcje, pomysły i rozwišzania na mocy ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych z dn. 04.02.1994 r. Dz. U. nr 24 poz. 83 stanowiš własnoœć autora. Projekt ZBÓJNICKI SZLAK ani żadna z jego częœci nie może być w żaden sposób kopiowana, powielana, dystrybuowana bez pisemnej zgody autora.


---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

OPRAWE FOTO/VIDEO PODCZAS ZBÓJNICKICH IMPREZ INTEGRACYJNYCH SPRAWUJE FIRMA MTUR Media + Turystyka

Zbójnickiszlak.pl Tel - (+48) 609 789 879, E-mail - info@zbojnickiszlak.pl