PATRONAT HONOROWY NAD ZBÓJNICKIM SZLAKIEM

 
PATRONI MEDIALNI NAD PROJEKTEM ZBÓJNICKI SZLAK
Wydawnictwa i Magazyny Turystyczne:










Uczelnie Wyższe: Turystyczne
portale internetowe:

Miasta:
Media:





Regionalne organizacje:
 














Powiaty:
Instytuty turystyki: Izby turystyki:
Euroregiony:
Narodowe Organizacje Turystyczne:
Regionalne Organizacje Turystyczne:

FIRMY



WSPÓŁPRACA
NA ZBÓJNICKIM SZLAKU BEZPIECZEŃSTWO ZAPEWNIAJĄ



OGLĄDAJ NAS W
PISZĄ O NAS










ZBÓJNICKIM SZLAKIEM PRZEZ BESKID SĄDECKI

Jednym z poważniejszych zjawisk, charakterystycznych dla tego okresu historii Sądecczyzny było zbiegostwo i zbójnictwo. Niewątpliwie stanowiło ono efekt negatywnych procesów gospodarczych i klęsk natury. Zjawisku temu sprzyjały także warunki geograficzne (górzystość i lesistość terenu, liczne jaskinie i trudno dostępne miejsca) oraz bliskość granicy i szlaków handlowych. Najwięcej zbójników grasowało w dolinie Kamienicy (Łabowa, Maciejowa, Łosie) i w okolicach Krynicy i Tylicza (karczma na Krzyżówce). Nasilenie zjawiska miało miejsce zwłaszcza w okresie potopu szwedzkiego i powstania Kostki Napierskiego, ale trwało ono do wieku XIX. Najsłynniejsi sądeccy zbójnicy tego okresu to: Sawka zwany Hańczowskim i Wasyl Czepiec z Grybowa oraz Hryć Jachna i Andrzej Kwoczka urzędujący na Krzyżówce. Zbójnikom w przypadku złapania groziły surowe kary, wymierzane na przykład przez specjalny sąd w Muszynie.

ZBÓJNICTWO NA SĄDECCZYŹNIE

W miejscach gdzie rozciągały się  nieprzebyte lasy, bezludzia, pustkowia, gdzie ciągnęły się szlaki handlowe, tam nie brakowało zbójników. Wychodzili jak niedźwiedzie ze swych kryjówek na wiosnę, aby śnieg nie zaznaczył ich śladów.

Sądecczyzna leżąca na pograniczu państwa polskiego i węgierskiego posiadające górskie i lesiste okolice trudnodostępne, stanowiła dogodny teren, zwłaszcza w południowej części, dla szerzenia się zbójnictwa. Zbójnictwo było zjawiskiem społecznym, wywołanym uciskiem protest przeciw nadmiernym ciężarom pańszczyźnianym. Zbójnicy, zwani także w tych stronach beskidnikami, posiadali swoje kryjówki w jaskiniach koło wsi Maciejowej na drodze do Nowego Sącza od Tylicza. Okolice Krynicy obfitują w podania i legendy o zbójnikach, co przemawiałoby za tym, że w Beskidzie Krynickim było duże nasilenie zbójnictwa. Gniazdo zbójnickie znajdowało się w karczmie na Huciskach koło Krynicy i na Krzyżówce, skąd robiono wypady na dwory szlacheckie i na plebanie. Zbójnictwo zaczęło się szerzyć jeszcze w XV wieku i dopiero zanikło w początkach XIX wieku.

Szczególnie silnie rozpowszechniło się zbójnictwo na Podkarpaciu w okresie wojen szwedzkich i bezpośrednio po ich zakończeniu. Do najwybitniejszych zbójników z tego okresu należeli: niejaki Sawka i Czepiec, syn organisty z Grybowa oraz Hryć Jachna. Prowadzili oni rozbój zarówno po stronie polskiej, jak i węgierskiej. Współpracowali z Kostką Napierskim, a gdy Napierski został stracony, to zaciągali się do wojska królewskiego, zwerbowani przez oficerów Jana i Kazimierza Wąsowiczów.

Beskid Sądecki  â€“ pasmo górskie w Karpatach Zachodnich, należące do Beskidów Zachodnich. Rozciągające się na powierzchni ok. 670 km², pomiędzy Dunajcem na zachodzie a dolinami Kamienicy, Mochnaczki, Muszynki i Przełęczą Tylicką (688 m n.p.m.) na wschodzie. Najwyższym szczytem jest Radziejowa – 1262 m n.p.m. Góry zbudowane są z fliszu płaszczowiny magurskiej.

Położenie:

Beskid Sądecki od zachodu ograniczony jest doliną Dunajca, która oddziela go od Gorców, a na północnym zachodzie – od Beskidu Wyspowego. Od północy sąsiaduje z Kotliną Sądecką. Na północnym wschodzie i wschodzie doliny Kamienicy, Mochnaczki, Muszynki oraz Przełęcz Tylicka i Krzyżówka są granicą z Beskidem Niskim. Od południowego wschodu przez dolinę Muszynki sąsiaduje z Górami Leluchowskimi (grupą Zimnego i Dubnego) o nieustalonej jednoznacznie przynależności, zaliczanymi do Gór Czerchowskich albo Beskidu Sądeckiego. Na południu pasmo poprzez granicę państwową, biegnącą rzeką Poprad i lądem, sąsiaduje ze słowackimi Górami Lubowelskimi (słow. Ľubovnianska vrchovina), natomiast dalej na wschód – z Małymi Pieninami poprzez przełęcz Rozdziela oraz Grajcarek.

Topografia

Płynący przez Beskid Sądecki Poprad dzieli go swoją przełomową doliną na dwa pasma:

¡         Pasmo Radziejowej

¡         Pasmo Jaworzyny Krynickiej

PASMO RADZIEJOWEJ

Pasmo Radziejowej – pasmo górskie w Beskidzie Sądeckim będące, obok Pasma Jaworzyny, jedną z jego dwóch głównych części. Rozciąga się od doliny Dunajca na zachodzie po dolinę Popradu na wschodzie. Znajdują się tu wszystkie szczyty Beskidu Sądeckiego wznoszące się powyżej 1200 m n.p.m., łącznie z najwyższą Radziejową, od której pasmo wzięło swoją nazwę.

Topografia:

Główny grzbiet Pasma Radziejowej przebiega od doliny Dunajca w okolicy Łącka początkowo na południe, kulminując w Cebulówce, Koziarzu i Jaworzynce, aż do szczytu Dzwonkówki. Tam zmienia kierunek na równoleżnikowy, biegnąc na wschód. Obniża się na przełęcz Przysłop, by potem wznieść się ku kulminacji Skałki. Następnie przebiega przez Przehybę, Wielką Przehybę, gdzie skręca na południe. Dalej, kierując się przez bliźniacze szczyty Złomistego Wierchu oraz Przełęcz Długą, osiąga najwyższy szczyt – Radziejową. Stąd obniża się na przełęcz Żłobki, wznosząc się potem na Wielki Rogacz. Tutaj skręca ponownie na wschód, w stronę Niemcowej, za którą kierując się ku północnemu wschodowi, osiąga Kordowiec i opada zboczem do doliny Popradu w okolicy Rytra.

Odbiegają od niego liczne grzbiety boczne. Większość ma przebieg południkowy i ciągnie się po doliny Dunajca na północy i zachodzie oraz Grajcarka na południu. Do największych należą grzbiety odbiegające:

1.      na północ

 

¡         ze Skałki (Jasiennik)

¡         z Wielkiej Przehyby (część północna – Zgrzypy, część wschodnia – Wietrzne Dziury)

 

2.      na południe

 

¡         z Dzwonkówki (Bereśnik, Bryjarka)

¡         z Przehyby na południowy zachód (Czeremcha, Łysiny, Kuni Wierch, Gabańka)

¡         z Przehyby na południe (Pieniążna, Kiczora, Stary Wierch, wraz z bocznymi odgałęzieniami)

¡         z Wielkiego Rogacza (Mały Rogacz, Gromadzka Przełęcz), dzieli się następnie na dwie odnogi: południowa (Szczob, przełęcz Rozdziela) wschodnia (Eliaszówka)

 

Pasmo Eliaszówki grzbietem odchodzącym z niej na południe, na Słowację, przechodzi w Góry Lubowelskie (słow. Lubovnianska vrchovina).

Hydrografia:

Przez samo Pasmo Radziejowej nie przepływają żadne większe rzeki; Dunajec oraz Poprad są tylko jego granicą. Podobnie jest ze zbiornikami wodnymi – nie występują tu jeziora ani stawy. W dolinach płyną jednak liczne potoki, z których ważniejsze to: Obidzki Potok, Jaworzynka, Przysietnica, Wielka Roztoka, Mała Roztoka, Skotnicki Potok, Sopotnicki Potok, Sielski Potok, Stary Potok, Czarna Woda, Biała Woda oraz Czercz. Są to przeważnie dopływy Dunajca lub Grajcarka, tylko Czercz oraz Mała i Wielka Roztoka uchodzą do Popradu. Na Sopotnickim Potoku znajduje się ponadto wodospad Zaskalnik.

Turystyka:

Głównym ośrodkiem turystycznym jest leżąca na granicy Beskidu Sądeckiego i Małych Pienin Szczawnica. Jest to miejscowość przede wszystkim uzdrowiskowa, znajdują się tutaj źródła wód mineralnych. Jest tu również najbardziej rozwinięta baza turystyczna. W samych górach położone są dwa schroniska PTTK: pod Bereśnikiem oraz na Przehybie. Poza tym są trzy inne schroniska: studencka Chatka pod Niemcową, Bacówka na Obidzy, a także Chata Kordowiec. Na opadających ku dolinie Czercza stokach Eliaszówki, w części Piwnicznej-Zdroju zwanej Suchą Doliną, znajduje się kompleks wyciągów narciarskich. Jest to jeden z większych w regionie ośrodków turystyki zimowej.

 Szlaki turystyczne:

¡         szlak czerwony - Główny Szlak Beskidzki na odcinku Krościenko – Przehyba – Radziejowa – Rytro

¡          szlak czerwony - Jaworki – Przełęcz Gromadzka – Piwniczna-Zdrój

¡         szlak żółty - Szczawnica – Bryjarka – Bereśnik – Dzwonkówka – Jaworzynka – Łącko

¡         szlak żółty - Stary Sącz – Przehyba

¡         szlak żółty - Piwniczna-Zdrój – Niemcowa

¡         szlak zielony - Tylmanowa – Jaworzynka

¡         szlak zielony - Szczawnica – Przehyba – Jazowsko

¡         szlak zielony - Przełęcz Gromadzka – Eliaszówka – Piwniczna-Zdrój

¡         szlak zielony - Barcice –  na stoku Wdżarów Wyżnych

¡         szlak niebieski - Szczawnica – Przehyba – Wietrzne Dziury – Rytro

¡         szlak niebieski - Obidza – Rokita – przełęcz Przysłop

¡         szlak niebieski -  szlak Tarnów – Wielki Rogacz na odcinku przełęcz Rozdziela – Przełęcz Gromadzka – Wielki Rogacz

¡         szlak czarny dojście do Chatki pod Niemcową ze szczytu i ze szlaku żółtego. 

ZBÓJNICKIE PASMO JAWORZYNY

Pasmo Jaworzyny – pasmo górskie w Beskidzie Sądeckim. Główny grzbiet ma przebieg równoleżnikowy – ciągnie się przez Makowicę (948 m n.p.m.), pozbawione kulminacji Zadnie Góry (969 m n.p.m.), Pisaną Halę (1038 m n.p.m.), Wierch nad Kamieniem (1084 m n.p.m.), Łabowską Halę (1061 m n.p.m.), Runek (1080 m n.p.m.) do najwyższej w całej grupie Jaworzyny Krynickiej (1114 m n.p.m.).

Na szczycie Jaworzyny Krynickiej, skąd rozciągają się piękne widokowo panoramy pasm górskich, zmęczeni wędrówką mogą skorzystać z kolei gondolowej, a tym, którzy dobrze znieśli trudy marszu, polecam zejście do doliny Czarnego Potoku. Przy okazji mijamy "Jaskinię Zbójecką", gdzie według ludowych podań zbójnicy chowali swoje skarby. Jaskinia Zbójecka nazywana jest też czasami Diabla Dziurą. Jaskinia Zbójecka ma  40 metrów długości i 12 metrów głębokości. Miejsce to jest bardzo tajemnicze. Niejeden turysta w tym miejscu poczuł zapach siarki i atmosferę jednoznacznie kojarzącą się z mało sympatycznymi stworami z rogami na głowie, kopytkami na dolnych kończynach, długim ogonem i trójzębem w ręku. Nieopodal Jaskini Zbójnickiej znajduje się inny ciekawy obiekt czyli "Diabelski Kamień". Jak głosi legenda, ponoć czart planował przy pomocy tego głazu zniszczyć krynickie zdroje. Ale na szczęście się mu to nie udało.

 

Jaworzyna Krynicka (1114 m n.p.m.) – szczyt w Beskidzie Sądeckim, w pobliżu Krynicy-Zdroju, najwyższy w Paśmie Jaworzyny i położony w jego wschodniej części. Stoki północne i wschodnie opadają do doliny Czarnego Potoku, natomiast południowo-zachodnie – ku dolinie Szczawniczka. Występują tu lasy mieszane: bukowe, jodłowe, świerkowe, a nawet jaskinie. Na wschodnim stoku znajduje się Kamień Diabelski.

Kamień Diabelski na Jaworzynie Krynickiej – pomnik przyrody nieożywionej w pobliżu szczytu Jaworzyna Krynicka, w Beskidzie Sądeckim, w pobliżu Krynicy-Zdroju, najwyższego szczytu w Paśmie Jaworzyny. Skała jest piaskowcem i ma pochodzenie osadowe. Ma kształt dużego pięciometrowego grzyba. Jego forma została ukształtowana przez działania erozyjne.

Legenda:

Pochodzenie kamienia wśród ludności miejscowej owiane jest dwoma legendami. Pierwsza z nich mówi o diable przelatującym nad Pasmem Jaworzyny Krynickiej, który z powodu zmęczenia upuścił kamień, a ten wylądował tam gdzie jest widoczny do dzisiaj. Druga legenda ma formę bardziej rozbudowaną. Dawno temu rycerz z Muszyny zakochał się w krynickiej pasterce. Ojciec rycerza nie chciał zgodzić się na małżeństwo, bo dziewczyna była biedna. Kiedy król wezwał na wyprawę wojenną, wysłał na nią syna, myśląc, że zapomni o ubogiej ukochanej. Gdy po wyprawie rycerz wracał w rodzinne strony, na Górze Parkowej w Krynicy napadli go zbójcy. Jęki rannego usłyszała pasterka, pasąca w pobliżu owce. Zobaczywszy ukochanego, uklękła i zaczęła modlić się do Matki Boskiej, prosząc o jego uzdrowienie. Wielkie było jej zdziwienie, gdy zobaczyła wypływające tuż obok źródełko. Obmyła nim rany rycerza i ten wnet ozdrowiał, a ojciec zgodził się na małżeństwo syna z biedną pasterką. Kiedy diabły usłyszały o istnieniu w Krynicy cudownego źródełka z życiodajną wodą, postanowiły je zniszczyć. Jeden z nich podniósł z Tatr potężny kamień, by go na nie zrzucić. Ale pod szczytem Jaworzyny zapiał kur - diabeł przestraszył się i upuścił kamień. Leży tam do dziś.

 

Na stokach Jaworzyny Krynickiej i u jej stóp znajduje się nowoczesna stacja narciarska – 8 km tras zjazdowych (w tym najdłuższa oświetlona nartostrada w Polsce), planowane następne. Na szczyt prowadzi z doliny Czarnego Potoku (Krynica-Zdrój) linowa kolej gondolowa. W górnej części północnego stoku jest schronisko z muzeum PTTK.

Piesze szlaki turystyczne:

¡         szlak czerwony - schronisko PTTK na Hali Łabowskiej – Runek (1082 m n.p.m.) – Jaworzyna Krynicka – Krynica-Zdrój (Główny Szlak Beskidzki)

¡         szlak zielony -  Muszyna – Złockie – Jaworzyna Krynicka – Krynica (Szlak Wincentego Pola)

Wody powierzchniowe  Beskidu Sądeckiego:

Obszar Beskidu Sądeckiego należy do dorzecza Dunajca w zlewisku Morza Bałtyckiego. Jedyną większą rzeką przepływającej przez region jest Poprad, natomiast Dunajec opływa go od zachodu i północy, będąc jego granicą. Większość cieków wodnych stanowią spływające z gór liczne potoki, płynące dolinami usytuowanymi najczęściej pomiędzy bocznymi grzbietami górskimi. Uchodzą one bezpośrednio do Dunajca lub Popradu bądź za pośrednictwem mniejszych rzek znajdujących się na granicy regionu, takich jak Grajcarek, Kamienica, czy Muszynka. W Beskidzie Sądeckim jest niewiele zbiorników wodnych – są to niewielkie jeziora osuwiskowe, których przykładem jest Młaka w rezerwacie przyrody Baniska[3].

Turystyka:

Region jest bardzo atrakcyjny pod względem turystycznym, głównie ze względu na piękne krajobrazy, (przełom rzeczny Popradu), liczne uzdrowiska (wody mineralne), bogate dziedzictwo kulturowe regionu (np. szlak architektury drewnianej), folklor.

Największymi ośrodkami turystycznymi są powstałe w pobliżu źródeł i ujęć wód mineralnych miasta i wsie uzdrowiskowe, takie jak: Krynica-Zdrój, Muszyna, Piwniczna-Zdrój, Rytro, Żegiestów-Zdrój, a także położona na granicy Pasma Radziejowej i Małych Pienin Szczawnica. W Krynicy, Muszynie, Wierchomli Małej oraz należącej do Piwnicznej Suchej Dolinie znajdują się kompleksy wyciągów i stoków narciarskich. Jednym z najpopularniejszych jest Jaworzyna Krynicka, na którą z doliny Czarnego Potoku w Krynicy wjeżdża linowa kolej gondolowa. Działa ona również latem, wwożąc turystów na bezleśny, widokowy wierzchołek.

W górach poprowadzono wiele szlaków turystyki pieszej, z których najważniejszy i najdłuższy jest przebiegający głównymi grzbietami Pasm Radziejowej i Jaworzyny Główny Szlak Beskidzki, znakowany na czerwono. Wytyczone są także szlaki rowerowe, a nawet przebiega tędy Transbeskidzki Szlak Konny. W porównaniu z sąsiednimi pasmami górskimi, jest tu niewiele punktów widokowych. Najważniejsze i najbardziej znane to: Przehyba, wieża na Radziejowej, Wielki Rogacz oraz Jaworzyna Krynicka. Są to zarazem najbardziej popularne wśród turystów szczyty w regionie. Przemierzający szlaki turyści mogą nocować w pięciu schroniskach PTTK. Są to:

¡         Schronisko PTTK pod Bereśnikiem

¡         Schronisko PTTK na Przehybie

¡         Schronisko PTTK na Hali Łabowskiej

¡         Bacówka PTTK nad Wierchomlą

¡         Schronisko PTTK na Jaworzynie Krynickiej

Istnieje też kilka schronisk prywatnych.

Do innych obiektów atrakcyjnych turystycznie należą skałki (np. Diabelski Kamień na stoku Jaworzyny, Kamień Świętej Kingi pod Skałką) czy niewielkie wodospady na potokach, jak na przykład Zaskalnik. Występują tu również zabytki – ruiny zamku w Rytrze i Muszynie, kościół w Jazowsku oraz obiekty szlaku architektury drewnianej, do których należą: drewniana zabudowa Krynicy, cerkwie m.in. w Powroźniku, Szczawniku, Wierchomli Wielkiej, Miliku oraz Złockiem, a także kościół w Tyliczu.

W przełomie Popradu, pomiędzy Piwniczną a Rytrem, organizowany jest spływ flisackimi tratwami.

Ochrona przyrody:

Przeważającą część obszaru Beskidu Sądeckiego obejmuje Popradzki Park Krajobrazowy. W jego obrębie utworzono też wiele rezerwatów przyrody:

Pasmo Radziejowej

¡         rezerwat przyrody Baniska

¡         rezerwat przyrody Kłodne nad Dunajcem

¡         rezerwat przyrody Nad Kotelniczym Potokiem

¡         rezerwat przyrody Pusta Wielka

Pasmo Jaworzyny Krynickiej

¡         rezerwat przyrody Barnowiec

¡         rezerwat przyrody Lembarczek

¡         rezerwat przyrody Łabowiec

¡         rezerwat przyrody w Łosiach im. prof. M. Czai

¡         rezerwat przyrody Uhryń

¡         rezerwat przyrody Wierchomla

¡         rezerwat przyrody Żebracze.

Opracowując projekt „Szlak Zbójników Karpackich” skorzystano z blisko 1000 źródeł dotyczących zbójnictwa karpackiego, które znajdują się tutaj. Kliknij!

PATRONAT NAD SZLAKIEM ZBÓJNIKÓW KARPACKICH SPRAWUJE

ŁAP-POL (Dystrybutor wędlin tradycyjnych)

oraz

FIRMA JANTOŃ S.A., Sp. K (producent win Zbójeckie Grzane)

 



"Zbójnicki Szlak" został wybrany najlepszym produktem turystycznym w największym projekcie
szkoleniowo-doradczym dla polskiej branży turystycznej. Projektowi patronowali:
do góry
2009-2012 © Zbójnicki Szlak Leszek Młodzianowski






POLECAMY

e-beskidy

Beskidy, noclegi, mapy,
kamery, ogłoszenia, forum

karpackie-zboje

Napady zbójnickie, wesela,
biesiady, kuligi, integracja

ulica-hafciana

Haft komputerowy, naszywki,
odzież reklamowa

apter

Trekking w Alpach, Urlop
w górach, narty w Dolomitach


fundacja

Góralskie prelekcje, zbójnicki questing,
towarzystwo naukowe, zbójnicka biblioteka

karpacki-gazda

Przewodnik beskidzki, pilot wycieczek,
kierownik kolonii, Beskidy, Żywiec



Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” FIRMY ZBÓJNICKI SZLAK LESZEK MŁODZIANOWSKI, a w szczególności prezentowane koncepcje, pomysły i rozwiązania na mocy ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych z dn. 04.02.1994 r. Dz. U. nr 24 poz. 83 stanowią własność autora. Projekt ZBÓJNICKI SZLAK ani żadna z jego części nie może być w żaden sposób kopiowana, powielana, dystrybuowana bez pisemnej zgody autora.


---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

OPRAWĘ FOTO/VIDEO PODCZAS ZBÓJNICKICH IMPREZ INTEGRACYJNYCH SPRAWUJE FIRMA MTUR Media + Turystyka

Zbójnickiszlak.pl Tel - (+48) 609 789 879, E-mail - info@zbojnickiszlak.pl