PATRONAT HONOROWY NAD ZBÓJNICKIM SZLAKIEM

 
PATRONI MEDIALNI NAD PROJEKTEM ZBÓJNICKI SZLAK
Wydawnictwa i Magazyny Turystyczne:










Uczelnie Wyższe: Turystyczne
portale internetowe:

Miasta:
Media:





Regionalne organizacje:
 














Powiaty:
Instytuty turystyki: Izby turystyki:
Euroregiony:
Narodowe Organizacje Turystyczne:
Regionalne Organizacje Turystyczne:

FIRMY



WSPÓŁPRACA
NA ZBÓJNICKIM SZLAKU BEZPIECZEŃSTWO ZAPEWNIAJĄ



OGLĄDAJ NAS W
PISZĄ O NAS










ZBÓJNICKA ZAWOJA

 

 Jak Wieliczka solą, tak Zawoja zbójnikami stoi. Nie sposób przejść naszymi drogami nie napotykając zbójników. Tylko od Was zależy czy ich spotkacie. Jak się Wam trafi to "nieszczęście" to pamiętajcie, że my Was ostrzegaliśmy...

 

Zawoja – wieś w Polsce największa pod względem powierzchni, uważana jest także za najdłuższą, położona w województwie małopolskim, w powiecie suskim, w gminie Zawoja.

Nazwa wsi jest pochodzenia wołoskiego; wywodzi się z dacko-rumuńskiego słowa zavoiu (podmokły las nad urwistym zakolem rzeki ) i pierwotnie brzmiała Zawój. Legenda wywodzi nazwę wsi od słowa zabój, wiążąc ją ze zbójnikami, a także od zawojów czyli kobiecych haftowanych chustek, z których wieś słynęła, czy też od wijącej się, zawijającej, krętej drogi.

 

Zawoja jest niewątpliwie jedną z najpiękniejszych wsi Beskidów, malowniczo położoną u stóp Babiej Góry. Stąd rozciągają się niesamowite widoki na masyw Babiej Góry, Pasmo Jałowieckie i Pasmo Policy. Wokoło lasy, świerkowy aromat, cisza, spokój, nieskażona przyroda i szum górskiego potoku. Niezwykłe walory lecznicze, klimatyczne i krajobrazowe, ciekawa kultura i gościnni mieszkańcy. Świeże i zdrowe górskie powietrze oraz mnóstwo urozmaiconych widokowo szlaków turystycznych. Wypoczynek w Zawoi to spotkanie z górską przygodą. Jednym z głównych atutów turystycznych Zawoi, obok walorów przyrodniczych, jest doskonale rozwinięta baza noclegowa. Turyści znajdą tutaj ponad 2,5 tys. miejsc noclegowych w kilkudziesięciu obiektach hotelowych i gospodarstwach agroturystycznych. Dla turystów górskich przygotowane są schroniska (np. Schronisko Markowe Szczawiny, Schronisko na Hali Krupowej) oraz pola namiotowe. Zawoja leży u stóp Babiej Góry (1725 m) nad rzeką Skawicą. Znana miejscowość letniskowa i turystyczna, stanowi punkt wypadowy dla turystyki w rejonie Babiej Góry, pasma Policy i Jałowca. Mieści się tu siedziba Babiogórskiego Parku Narodowego. Zawoja jest jedną z najdłuższych wsi w Polsce, liczy około 18 kilometrów długości. W 2001 Zawoję zamieszkiwało około 6200 mieszkańców. Miejscowość poza częścią centralną składa się z wielu przysiółków. Największe z nich to Czatoża, Markowa, Mosorne, Policzne, Przysłop i Wełcza. W Zawoi znajduje się wiele stacji narciarskich. Najsłynniejszą z nich jest ośrodek narciarski Mosorny Groń mający do zaoferowania kolej linową z czteroosobowymi krzesełkami wraz z trasą narciarską, posiadającą licencję FIS na rozgrywanie krajowych i międzynarodowych zawodów narciarskich.

Historia:

Wieś Zawoja wraz z wsią Skawica, położone są w dolinie Skawicy niosącej wody spod Babiej Góry do Skawy, powstały one w wyniku naporu osadniczego torującego sobie drogę w pierwotnej puszczy karpackiej. Pierwsze wzmianki o Skawicy, jako o wsi istniejącej, pochodzą sprzed 1593. Przez długi czas wsie Zawoja i Skawica traktowane były jako jedna i określane mianem Skawica. Przez cały okres staropolski wsie należały do starostwa lanckorońskiego i pozostały we władaniu kolejnych dzierżawców królewszczyzny. W 1847 miejscowość nawiedził wielki głód, który przyczynił się do wybuchy tyfusu i cholery. Od 31 sierpnia 1936 wprowadzono nazwę "Zawoja". Wywodzi się ona od wołoskiego słowa zavoi i oznacza "las nad rzeką".

Piesza szlaki turystyczne:

ˇ         Czarny - Zawoja Dolna - Zawoja Przysłop - Sucha Beskidzka dw. PKP

ˇ         Czerwony - Zawoja Centrum - Przełęcz Przysłop - Zawoja Przysłop - Sucha Beskidzka dw. PKP

ˇ         Zielony - Stryszawa Górna - Siwcówka - Przełęcz Kolędówki - Zawoja Centrum - Przełęcz Kucałowa – Chorążowa

ˇ         Niebieski - Zawoja Mosorne - dojście do  pod Mosornym Groniem - dojście do  jw.

ˇ         Żółty - Zawoja Wilczna - Mosorny Groń - Cyl Hali Śmietanowej

ˇ         Niebieski - Zawoja Wełcza - Jałowiec - Przełęcz Cicha - Lachowice

ˇ         Czarny - Zawoja Wełcza - Zawoja Składy

ˇ         Żółty - Zawoja Widły - Zawoja Składy - Zawoja Czatoża - Markowe Szczawiny - Perć Akademików - Babia Góra

ˇ         Czarny - Przełęcz Jałowiecka - Zawoja Czatoża - Magurka - przełęcz pod Małą Mędralową - Krzyżówki - Korbielów - Przełęcz Glinne

ˇ         Zielony - Zawoja Widły - Zawoja Składy - Zawoja Markowa - Markowe Szczawiny

ˇ         Niebieski - Zawoja Czatoża - Zawoja Markowa - Stary Groń - Zawoja Policzne - Przełęcz Krowiarki

ˇ         Czarny - Zawoja Wilczna - Markowe Szczawiny

 

Warto zobaczyć w Zawoi:

ˇ         Kościół parafialny pw. św. Klemensa w Zawoi Centrum wzniesiony w latach 1757-1759, gruntownie przebudowany w roku 1888. Jego bryła odbiega od stereotypowego wizerunku drewnianego kościółka polskiego, nawiązując do wzorów niemieckich i szwajcarskich. Ciekawostką jest konstrukcja wzmocniona żeliwnymi kolumnami, wydzielającymi nawy boczne co pozwoliło to na uzyskanie dużych rozmiarów wnętrza świątyni.

ˇ         Kapliczka pw. św. Jana Chrzciciela w Zawoi Policzne, tzw. zbójnicka. Prawdopodobnie pochodzi z końca XVII lub z początku XVIII wieku. Kapliczka domkowa, wymurowana z polnego kamienia, otynkowana, nakryta gontowym dachem z cebulastą banią. Stoi w otoczeniu starych lip – pomników przyrody. Według tradycji jej fundatorami byli zbójnicy, którzy wznieśli ją jako przebłagalne wotum za swoje grzechy. W XVIII stuleciu w rejonie Babiej Góry działały znane zbójnickie kompanie - między innymi Józefa Baczyńskiego zwanego Skawickim i Proćpaka z Kamesznicy.

ˇ         Skansen PTTK im J. Żaka w Zawoi Markowej na Markowej Roli, założony i prowadzony przez Oddział PTTK Ziemi Babiogórskiej w Suchej Beskidzkiej. Skansen prezentuje tradycyjne budownictwo Babiogórców. Tworzą go trzy zagrody jednobudynkowe - z lat 1900, 1910 i 1802-15, kuźnia, spichlerzyk i kapliczka. Ekspozycja etnograficzna mieści się w chacie z lat 1802-1815. Do momentu przeniesienia w 1987 roku, funkcjonowała ona jako dom z kurnym piecem. Stanowi typowy przykład tutejszego budownictwa z początków ubiegłego stulecia. Budynek z 1900 roku zawiera ekspozycję poświęconą historii turystyki babiogórskiej, a przebudowany budynek z 1910 roku pełni funkcję sali konferencyjnej i pokoi gościnnych. Skansen, podobnie jak zawojski kościół parafgialny pw. św. Klemensa, został włączony do Szlaku Architektury Drewnianej przebiegającego przez województwa: śląskie, małopolskie i podkarpackie.

ˇ         Ośrodek Edukacyjny Babiogórskiego Parku Narodowego w Zawoi Barankowej. Mieści się wraz z siedzibą dyrekcji Babiogórskiego Parku (BgPN) – który aktualnie obchodzi swoje 50-lecie (utworzony w 1954 roku), w stylowym drewnianym budynku. W skład Ośrodka wchodzi ekspozycja muzealna złożona z części przyrodniczej i etnograficznej, oraz Ogród Roślin Babiogórskich (alpinarium). Ekspozycja prezentuje w nowoczesny sposób zagadnienia związane z przyrodą Babiej Góry, kulturą lokalnej społeczności i ekologią. Prowadzone w Ośrodku zajęcia, wymagające aktywności uczestników, uczą powyższych zagadnień oraz poruszają problemy współistnienia człowieka i przyrody. BgPN wytyczył i urządził kilka ciekawych ścieżek edukacyjnych, które uzupełniają gęstą sieć pieszych szlaków PTTK. Informacje: Dyrekcja BPN, Zawoja Barańcowa, tel./fax (0-33) 77-51-10.

ˇ         Budynek tzw. Dworca Babiogórskiego, Zawoja Centrum. Drewniany, piętrowy budynek nieopodal kościoła. Na początku XX wieku działała tu stacja turystyczna Towarzystwa Tatrzańskiego.

ˇ         Cmentarz w Zawoi Centrum, położony przy głównej drodze. Spoczywa tu znany poeta Tatr - Franciszek Henryk Siła-Nowicki (1864-1935). Na uwagę zasługuje cmentarna kaplica pw. Św. Anny z końca XVIII wieku oraz szereg XIX-wiecznych zabytkowych nagrobków.

ˇ         Kaplica pw. Matki Bożej Anielskiej w Zawoi Mosornem, drewniana, wybudowana przez tutejszego gospodarza w latach 1905-1908. Na jej frontonie drewniane rzeźby pochodzące prawdopodobnie z pierwszego zawojskiego kościoła.

ˇ         Piwniczki w Zawoi Czatoży. Jest to zespół trzech szeregowo ustawionych kamiennych piwniczek, nakrytych drewnianymi szopami, a także drewniana dzwonnica loretańska. W Zawoi Czatoży mieszkał i zmarł Wawrzyniec Szkolnik (1842-1908) - znany babiogórski przewodnik i gawędziarz.

ˇ         Kapliczki i kamienne figury przydrożne z XVIII i XIX wieku, zlokalizowane głównie przy prowadzącej przez wieś drodze.

ˇ         Wodospad 8-metrowej wysokości na Mosornym Potoku należący do największych wodospadów w Beskidach.

ˇ         Schronisko - najstarsze w polskich Beskidach, na polanie Markowe Szczawiny, przy podejściowych szlakach na szczyt Babiej Góry, drewniane, wielokrotnie przebudowywane, które w roku 2006 obchodzilo stulecie istnienia i działalności. Obok schroniska usytuowany jest maleńki, stylowy budynek Muzeum Turystyki Górskiej PTTK.

ˇ         Głaz z tablicą pamiątkową w Zawoi Centrum, ustawiony przed domem, w którym mieszkał i zmarł Franciszek H. Siła-Nowicki.

ˇ         Pomnik prof. dr Władysława Szafera (1886-1970) i dr Hugona Zapałowicza (1852-1917), botaników zasłużonych dla ochrony przyrody Babiej Góry; stoi w okolicy Zawoi Wideł.

ˇ         Obelisk ku czci papieża Jana Pawła II na przełęczy Krowiarki oraz, również na przełęczy Krowiarki, symboliczny grób prof. Zenona Klemensiewicza, światowej sławy językoznawcy, który zginął w katastrofie lotniczej pod szczytem Policy w 1969 roku.

ˇ         Przysłop, wysoko położony przysiółek, gdzie osobliwą atrakcję stanowi nowoczesny wiatrak z elektrownia wiatrowa. Tutaj znajduje się także klasztor OO. Karmelitów Bosych, a w jego sąsiedztwie pochodząca z połowy XX wieku plenerowa Kalwaria.

ˇ         W grudniu 2003 roku w Zawoi Policznem otwarto nowoczesną kolej krzesełkową na Mosorny Groń (1045 m n.p.m) oraz towarzyszącą mu narciarską trasę zjazdową o długości 1420 m i deniwelacji 336 m. Zespół czterech wyciągów talerzykowych działa też w Zawoi Czatoży.

ZBÓJNICKA KAPLICZKA W ZAWOI POLICZNYM

PATRON ZBÓJNIKÓW – ŚW. JAN CHRZCICIEL I  ZBÓJNICKA KAPLICZKA W ZAWOI POLICZNE

 

Zbójnicy mieli swojego patrona - św. Jana Chrzciciela (24 czerwca).

 

Kapliczka pw. św. Jana Chrzciciela prawdopodobnie pochodzi z końca XVII lub początku XVIII w. Według tradycji jej fundatorami byli zbójnicy, którzy wznieśli ją jako przebłagalne wotum za swoje grzechy. Jest to kapliczka domkowa, wymurowana z polnego kamienia, otynkowana i nakryta gontowym dachem z cebulastą banią. Otaczają je stare lipy - pomniki przyrody.

Panie Boze, Ojce Wsekmogący, w Trójcy Świętej jedyny

Panie Jezusie Przenajświętsy, duchu Święty,

Matko Bosko i wy wszystka święci i janiołowie pańscy

Bądźcie nam do pomocy.

Coby sie nom robota wiedła,

Coby zoden z nas nie chorowoł,

Coby zdrady nijakij nie było,

Coby nase harne bydło nie zdechło,

Coby sie nom zbójowanie wiedło,

Coby my dudki mieli i Twoje przenajświętse imie,

Ojce przedwiecny, chwolili, Tak nom panie Boze dopomóz, Jamen.

 

Bardzo ciekawym zjawiskiem stosowanym przez zbójników były fundacje sakralne (kapliczki przydrożne, kościoły) dokonywane przez zbójników. Fundowano je za zrabowane pieniądze, dając nierzadko na wyposażenie pochodzące z rabunku w innym regionie naczynia kościelne itp. Miały stanowić zadośćuczynienie za grzeszne zbójnickie życie, zapewnić fundatorom zbawienie, a na ziemi zapewnić powodzenie na zbójnickich ścieżkach.

Taka fundacją jest zbójnicka kapliczka – pokutne wotum – na północnej stronie Babiej Góry, w Zawoi, w przysiółku Policzne.

Kapliczka otoczona jest starymi lipami – pomnikami przyrody, które są drzewami śmierci, drzewami umarłych. Według tradycji ufundowali ją zbójnicy jako przebłagalne wotum za swój grzeszny żywot. Nosi wezwanie św. Jana Chrzciciela uważanego w Karpatach Zachodnich za patrona zbójników. Do kaplicy, zgodnie z tradycją, przypisany jest kawałek pola, które może uprawiać każdorazowy jej opiekun. Zbójnicki rodowód ma też sama nazwa Policzne. Pochodzi prawdopodobnie od tego, że na tej, przed dwoma wiekami odludnej, polanie zbójnicy dzielili łupy, czyli licyli się. Tutaj również zbójnicy szukali schronienia. Zdaniem językoznawców Policzne wywodzi się od słowa polica - półka, na której w szałasach gromadzono sery, a w chałupach ustawiano naczynia. Takie właśnie miano – Polica – nosi najwyższy szczyt Pasma Policy (1369) – wschodniego odcinka Pasma Babiogórskiego.

Legenda mówi, ze pewnego razu zatrzymali się tutaj w szałasie trzej zbójnicy wracający z wyprawy na Orawę. Obrabowali tam kościół, co było niezgodne ze zbójnickim prawem. Harnaś wyruszył jeszcze tej samej nocy do wsi, dwaj inni zostali by ukryć łupy. Kiedy chowali skarby w wykopanej w potoku jamie, jeden z nich zabił podstępnie swego towarzysza, by zgarnąć jego część łupu. Wtedy to ziemia pochłonęła ciało zabitego i zbójcy wraz ze skarbem. Ludzie powiadają, że jak dotąd nikt tego skarbu nie znalazł.

"Gdy Babia Góra była schronieniem zbójników, na oddalonej od wsi polanie Policzne (bo tu "licyli" się zbójnicy dzieląc łupy) zasiedli wokół watry w szałasie harnaś i jego towarzysze. Tego dnia wrócili z południa, gdzie napadli i ograbili karczmę i kościółek. Po krótkim odpoczynku zdobycze podzielono i część zbójników udało się w dalszą drogę. Harnaś z kompanem został w szałasie na Policznem i tu postanowił ukryć pozostałą część łupu. Pod osłona nocy przy świetle księżyca, udali się nad urwisty brzeg potoku i wykopali dość głęboki schowek pod wykrotem. Harnaś kazał kompanowi wejść do dołka, a gdy ten się pochylił uderzył go ciupagą w kark. Gdy próbował wydostać łupy ze schowka, nagle ziemia zaczęła mu się osuwać spod stóp. Powoli pochłonęła i ciało kompana i łupy i samego harnasia. Nowy harnaś chcąc zadośćuczynić za niegodne występki swego poprzednika, kazał wznieść na Policznem murowaną bieloną kapliczkę z dachem nakrytym cebulastym hełmem i dzwonkiem wewnątrz”.

W wielu publikacjach zbójnicka kapliczka wymieniana jest jako najcenniejszy zabytek Zawoi. O jej istnieniu wspomina Słownik Geograficzny, gdzie pod hasłem Zawoja czytamy, że wieś ma dwie kaplice, w których czasem msza św. jest odprawiana; jako jedna z nich wymieniona jest kaplica zbójnicka.

Zbójnicka kapliczka została wzniesiona prawdopodobnie na przełomie XVIII i XIX wieku.  Kaplica jest murowana z kamienia polnego, otynkowana, nie orientowana. Stoi na środku małej działki zwrócona frontem do głównej drogi. Posiada niewielką, wzniesioną na planie prostokąta nawę i półkoliście zamknięte prezbiterium. Uwagę zwracają masywne fundamenty z cokołem szerszym w obrysie od murów świątynki. Konstrukcja cokołu wskazuje na różny czas budowy nawy i prezbiterium. Prawdopodobnie obecne prezbiterium było pierwotną kaplicą, do której później dobudowano nawę. Prostokątny otwór drzwiowy zamyka łuk półkolisty. Nad nim - w niewielkiej, półkoliście sklepionej wnęce - widnieje, oprawiony w drewnianą ramkę, XIX-wieczny oleodruk przedstawiający Chrystusa Króla Wszechświata. Jeszcze w latach 70-tych XX wieku stała tu pasyjka kowalskiej roboty, zabrana prawdopodobnie przez “kolekcjonera”. Podobny los spotkał dwa obrazy z wnętrza kaplicy: Chrystus w Ogrojcu oraz obraz w typie Matki Bożej Częstochowskiej skradziony w 1997 roku. Kaplica ma dwa okienka umieszczone w ścianach bocznych prezbiterium, zabezpieczone żelaznymi kutymi kotwiczkami. Nakrywa ją czterospadowy, gontowy dach z cebulastą kopułą zwieńczoną czworoboczną latarnią z baniastym hełmem. Wewnątrz, pomiędzy prezbiterium a nawą, widnieje arkadowe przejście (pierwotne wejście do kaplicy sprzed dobudowania nawy?). W bocznych ściankach nawy umieszczono płytkie wnęki, prostokątne, półkoliście sklepione, po jednej z każdej strony. Podobna w kształcie wnęka znajduje się w ścianie zamykającej prezbiterium. Obecnie zasłania ją drewniany ołtarzyk o cechach ludowych. W centrum nastawy ołtarzowej znajduje się obraz - olej na płótnie - przedstawiający scenę Chrztu w Jordanie. Obraz jest sygnowany; wykonał go w 1830 roku żywiecki malarz Antoni Chrząszczkiewicz. Według ustnych przekazów wcześniej w ołtarzu znajdował się obraz (być może oleodruk) przedstawiający Matkę Bożą Opiekunkę Więźniów.

Kto i kiedy naprawdę ufundował kaplicę dokumenty milczą, nie można jednak wykluczyć, że rzeczywiście została ona wzniesiona za pieniądze zbójników, a tych w okolicach Babiej Góry nie brakowało. Wiadomo, że istniała już przed 1842 rokiem, gdyż wtedy została wspomniana w testamencie niejakiego Macieja Tomczaka, który otrzymał ją wraz z trzema morgami pola od Państwa Kumory. Chodzi tu najprawdopodobniej o tzw. Kamerę Austriacką czyli austriacki skarb państwa, który w roku 1773 przejął wszystkie byłe dobra królewskie (królewszczyzny), w tym starostwo lanckorońskie, a wraz z nim Zawoję. Wynikałoby z tego, że M. Tomczak otrzymał grunt z kaplicą od rządu austriackiego, a więc był on własnością państwową. Być może jeszcze przed rozbiorami, w czasach Rzeczypospolitej, ten skrawek polany przeszedł na własność starostwa jako mienie skazańca, który zakończył "chwalebnie” swój grzeszny żywot, jak na zbójnika przystało, powieszony za żebro na haku. Nie jest więc wykluczone, że kaplica powstała w XVIII stuleciu, kiedy to rejon Babiej Góry, a zwłaszcza jej północne stoki i podnóża uważany był za zbójnickie gniazdo. Działał tu wtedy między innymi jeden z najsłynniejszych harnasi Beskidów Zachodnich - Józef Baczyński pochodzący z sąsiedniej wsi Skawicy, stracony w styczniu 1736 roku w Krakowie na Krzemionkach, oraz towarzystwo braci Giertugów, wielokrotnie wymieniane w dokumentach sądowych. Na początku 1796 roku inna zbójnicka kompania, dowodzona przez głośnego harnasia z Beskidu Żywieckiego - Proćpaka z Kamesznicy, dokonała zuchwałego napadu na plebanię w Zawoi. Potwierdzona historycznie obecność zbójników w tym rejonie sprawia, że ufundowanie przez nich kaplicy staje się całkiem prawdopodobne. Co ciekawsze nosi ona wezwanie św. Jana Chrzciciela czczonego jako patrona skazańców, w Karpatach Zachodnich uważanego za opiekuna zbójników. W kaplicy od ponad wieku w święto patronalne (św. Jana Chrzciciela – 24 czerwca) odprawiane są Msze św. Zgodnie ze starą tradycją każdorazowy opiekun kaplicy mógł korzystać z przypisanego do niej kawałka gruntu.

ZBÓJNICKIE DZIEJE POLICZNEGO

Policzne - położone w górnym biegu potoku Jaworzynka, na południowym krańcu wsi, poniżej Przełęczy Krowiarki, jest jednym z najciekawszych przysiółków Zawoi Górnej. Jeszcze pół wieku temu było osadą oddzieloną pasem lasu (tzw. Piekłem) od usytuowanych niżej osiedli. Powstało prawdopodobnie już w XVII stuleciu jako tzw. zarębek (polana uzyskana przez wyrąb lasu) w głębi babiogórskiej puszczy. Sąsiadowała z nim hala wypasowa, której część nazywana Wilczą Łapą (dzisiaj częściowo zarośnięta lasem, częściowo zamieniona na pola uprawne), wymieniana jest w dziewiętnastowiecznych materiałach. Można przypuszczać, że pierwsze chaty zbudowano nad rzeką, na niewielkim wypłaszczeniu otoczonym stromymi stokami, które jeszcze długo były miejscem wypasu owiec. Na pocztówce wydanej pod koniec XIX stulecia widnieje, jak głosi napis, pasterski szałas na Policznem będący typową owczarską kolebą.

O Policznym po raz pierwszy wspomina Encyklopedia do Krajoznawstwa Galicji pod względem historycznym, statystycznym, topograficznym, orograficznym, handlowym, przemysłowym, autorstwa archiwisty, historyka i krajoznawcy Antoniego Schneidra (1825-1880), który wymienia je w haśle: Babigórcy podając miejscowości zamieszkałe przez Górali Babiogórskich. Policzne zostało potraktowane tu jako osobna wieś należąca do parafii pod wezwaniem św. Klemensa w Zawoi. Figuruje też ono w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i innych Krajów Słowiańskich. gdzie wymienione jest dwukrotnie: jako osobna nazwa z odsyłaczem: przysiółek Zawoi, oraz przy omawianiu miejscowości Zawoja.

DODATKOWE INFORMACJE

 

Wieś Zawoja wraz z wsią Skawica, położone są w dolinie Skawicy niosącej wody spod Babiej Góry do Skawy, powstały one w wyniku naporu osadniczego torującego sobie drogę w pierwotnej puszczy karpackiej. Pierwsze wzmianki o Skawicy, jako o wsi istniejącej, pochodzą sprzed 1593. Przez długi czas wsie Zawoja i Skawica traktowane były jako jedna i określane mianem Skawica.

 

Teren dzisiejszej gminy należał od XIV wieku do końca XVIII wieku do starostwa lanckorońskiego. To właśnie ono prowadziło akcję osadniczą na tych terenach pod koniec XVI wieku.

 

Charakterystyczną formą osadnictwa były tu tzw. zarębki. Osadnicy lokowani byli na porośniętym lasem terenie około 24 mórg, który musieli wykarczować, tworząc sztuczne leśne polany. Później zarębki te przekształcił się w większe osiedla - przysiółki, nazywane tutaj "rolami” XVI i XVII wiek to okres osadnictwa wołoskiego, których śladem jest współczesne nazewnictwo geograficzne w tym obszarze. Sama Zawoja, była zasiedlona przez Wołochów.

 

Dopiero od 1836 obowiązującą nazwą jest Zawoja. Od tej pory obie osady uznawane są za oddzielne wsie.

 

Obie wsie, stanowiące królewszczyznę, były dzierżawione szlachcie, tworząc z innymi wsiami tzw. klucz makowski. Sytuacja chłopów była ciężka, także niekiedy dochodziło do wystąpień przeciwko właścicielom ziemskim. Największy z nich miał miejsce w 1699, a na jego czele stanął wójt Skawicy Jakub Śmietana. Bunt został jednak wkrótce stłumiony, a jego przywódca ścięty.

 

Po I rozbiorze Polski obszar gminy zajęty został przez Austriaków. Wkrótce okoliczne dobra zajęte zostały przez skarb austriacki. W 1839 roku dobra te nabył hrabia Filip Saint - Genois d'Aneancourt,  którego syn Maurycy odsprzedał je w 1878 roku właścicielowi dóbr żywieckich Albrechtowi Habsburgowi. Jego spadkobierca zagrożony konfiskatą dóbr po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, przekazał je w 1924 roku Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie.

 

Jeszcze w XIX stuleciu podstawą tutejszej gospodarki było pasterstwo, w mniejszym stopniu rolnictwo. Owce i bydło wypasano na okolicznych polanach w Paśmie Policy, Jałowca, Babiej Góry. Uprawiano głównie owies, ziemniaki, u schyłku XIX wieku zaczęło pojawiać się żyto, jęczmień, kapusta i groch. Dodatkowym źródłem utrzymania miejscowej ludności była praca w lesie oraz w miejscowych zakładach przemysłowych.

 

Zwarta zabudowa wsi dominuje w dolinach potoków, natomiast na zboczach rozrzucone są liczne przysiółki. Najpowszechniej występowały zagrody jednobudynkowe. Charakterystyczne były też domy dwurodzinne, mieszczące pod jednym dachem dwa oddzielne mieszkania.

 

W budownictwie sakralnym uwagę zwracają liczne kapliczki przydrożne. Ciekawostkę stanowią dzwonnice loretańskie na płanetniki (demony niosące chmury gradowe i burzowe). Jedna z nich znajduje się w Zawoi Czatoży, inna w Zawoi Gołyni.

 

Dzisiaj na terenie gminy zachowały się tylko nieliczne przykłady tradycyjnego budownictwa, część z nich zgromadzono w niewielkim skansenie w Zawoi Markowej. Warto wspomnieć, że na terenie Zawoi i Skawicy, podobnie jak na obszarze całego Podkarpacia, między wiekiem XVI a XIX istniało zbójnictwo. Do zbójnickich towarzystw należeli tutejsi górale, liczne ich grupy działały na terenie wsi, szukały schronienia w lasach, wreszcie wędrowały tędy na Orawę.

 

Pod koniec XIX wieku obie wsie zamieszkiwało już blisko 6,5 tys. mieszkańców. W Zawoi istniała szkoła i urząd pocztowy. W połowie XIX wieku turyści odkrywają tę okolicę. Zawoja staje się ważną miejscowością letniskową, do której zmierzają turyści z Krakowa i całej Galicji.

 

Na przełomie XIX i XX wieku powstała nowa droga łącząca Zawoję z Makowem. Zawoja rozwija się jeszcze szybciej po 1918, wówczas przybywało tu rocznie nawet do 5 tysięcy wczasowiczów. Wieś otrzymała regularne połączenie autobusowe z Krakowem. Walory turystyczne wsi znalazły potwierdzenie w przyznanym w 1927 statusie miejscowości klimatycznej. W 1924 część zawojskich lasów znalazło się w posiadaniu Polskiej Akademii Umiejętności. Rozwój tego obszaru zatrzymała II wojna światowa. Po 1945 przystąpiono do kolejnej rozbudowy bazy turystycznej gminy. Do dziś turystyka jest podstawą lokalnej ekonomii .

 

W XIX wieku na terenie Zawoi Centrum znajdował się ośrodek produkcji żelaza, wspomagający hutę w Makowie. Mniej więcej w tym samym czasie w Zawoi Wilcznej działała fabryka zapałek i tartak parowy. We wsi pracowały też liczne tartaczki wodne, folusze i młyny.

 

W okresie międzywojennym Zawoja stała się miejscowością letniskową, o której rozwój starała się, utworzona w roku 1928 Komisja Klimatyczna. Wybudowano wiele pensjonatów, w tym zespół willi Polskiej Akademii Umiejętności. Powstało też muzeum regionalne, istniał zespół folklorystyczny, a także Oddział Babiogórski Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego.

 

Dzisiejsza Zawoja podzielona jest na trzy parafie: w Zawoi Dolnej (Centrum), w Zawoi Górnej (Wilczna) i w Zawoi Zakamieniu. Zanim w roku 1819 powstała pierwsza parafia w Zawoi Centrum wieś należała najpierw do parafii w Mucharzu, a od 1646 roku do parafii w Makowie Podhalańskim. Pozostałe dwie parafie powstały niedawno: w roku 1981 w Zawoi Zakamieniu, w roku 1988 w Zawoi Górnej.

 

TURYSTYKA

 

Baza noclegowa liczy tutaj ponad 1,6 tys. miejsc noclegowych w kilkudziesięciu obiektach hotelowych, kwaterach prywatnych i gospodarstwach agroturystycznych.

 

Dla turystów górskich przygotowane są pola namiotowe i schroniska. Ciągle rozbudowana jest infrastruktura turystyczna. Przez gminę przebiegają liczne górskie szlaki turystyczne. Zaproponowanych jest także kilka szlaków tematycznych, m.in. szlak architektury drewnianej , szlak papieski czy szlak owocowy.

 

Dorocznie organizowane są liczne imprezy plenerowe, do najciekawszych zaliczyć można Babiogórską Jesień oraz wyścigi psich zaprzęgów. Publiczność przyciągała także występy lokalnych zespołów ludowych, przedstawiających folklor Babiogórców.

 

O atrakcyjności Zawoi decydują warunki przyrodnicze i krajobrazowe. Najcenniejsze z nich są chronione od 1955 roku w Babiogórskim Parku Narodowym - Rezerwacie Biosfery.

 

Niezapomniane przeżycia daje także wędrówka po pozostałych pasmach górskich - Policy (1368 m n.p.m.) i Jałowca (1110 m n.p.m.). Pasma te oplata gęsta sieć szlaków turystycznych wzbogacona o trasy rowerowe. Zimą można korzystać z 8 wyciągów narciarskich i szlaków narciarskich na Babiej Górze.

 

W Zawoi odbywają się liczne imprezy, z których największymi są Babiogórska Jesień, Górski Rajd Rowerowy. Warto odwiedzić Skansen im. J. Żaka, oraz Ośrodek Edukacyjny Babiogórskiego Parku Narodowego.

 

Zawoja jest tradycyjnym miejscem wypoczynku rodzinnego i organizowania kolonii, zimowisk, wycieczek szkolnych i tzw. "zielonych szkół". Każdy znajdzie tu warunki dla siebie – na terenie gminy znajduje się ponad 20 dużych obiektów noclegowych (domów wczasowych, pensjonatów i schronisk z 1600 miejscami), a gospodarze przyjmują w licznych pokojach gościnnych.

 

Opracowując projekt „Szlak Zbójników Karpackich” skorzystano z blisko 1000 źródeł dotyczących zbójnictwa karpackiego, które znajdują się tutaj. Kliknij!

 

 

PATRONAT NAD SZLAKIEM ZBÓJNIKÓW KARPACKICH SPRAWUJE

ŁAP-POL (Dystrybutor wędlin tradycyjnych)

oraz

FIRMA JANTOŃ S.A., Sp. K (producent win Zbójeckie Grzane)

 

 



"Zbójnicki Szlak" został wybrany najlepszym produktem turystycznym w największym projekcie
szkoleniowo-doradczym dla polskiej branży turystycznej. Projektowi patronowali:
do góry
2009-2012 © Zbójnicki Szlak Leszek Młodzianowski






POLECAMY

e-beskidy

Beskidy, noclegi, mapy,
kamery, ogłoszenia, forum

karpackie-zboje

Napady zbójnickie, wesela,
biesiady, kuligi, integracja

ulica-hafciana

Haft komputerowy, naszywki,
odzież reklamowa

apter

Trekking w Alpach, Urlop
w górach, narty w Dolomitach


fundacja

Góralskie prelekcje, zbójnicki questing,
towarzystwo naukowe, zbójnicka biblioteka

karpacki-gazda

Przewodnik beskidzki, pilot wycieczek,
kierownik kolonii, Beskidy, Żywiec



Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” FIRMY ZBÓJNICKI SZLAK LESZEK MŁODZIANOWSKI, a w szczególności prezentowane koncepcje, pomysły i rozwiązania na mocy ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych z dn. 04.02.1994 r. Dz. U. nr 24 poz. 83 stanowią własność autora. Projekt ZBÓJNICKI SZLAK ani żadna z jego części nie może być w żaden sposób kopiowana, powielana, dystrybuowana bez pisemnej zgody autora.


---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

OPRAWĘ FOTO/VIDEO PODCZAS ZBÓJNICKICH IMPREZ INTEGRACYJNYCH SPRAWUJE FIRMA MTUR Media + Turystyka

Zbójnickiszlak.pl Tel - (+48) 609 789 879, E-mail - info@zbojnickiszlak.pl